Müqavilə çox vaxt imza mərhələsində deyil, mübahisə çıxanda oxunur. Halbuki yaxşı müqavilənin məqsədi yalnız razılaşmanı rəsmiləşdirmək deyil; fərqli gözləntiləri əvvəlcədən görünən etməkdir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi mülki dövriyyə iştirakçılarının bərabərliyi və hüquqlarının müdafiəsi üçün əsas çərçivəni müəyyən edir. Praktikada isə nəticəni mətnin konkretliyi, əlavə sənədlər və sonrakı davranış formalaşdırır.
1. Tərəflər dəqiq müəyyən edilibmi?
Şirkətlə müqavilə bağlayırsınızsa, adın gündəlik yazılışı kifayət etmir. Hüquqi ad, VÖEN, ünvan, imzalayan şəxsin səlahiyyəti və əlaqə kanalları yoxlanmalıdır. Fiziki şəxslə münasibətdə şəxsiyyəti təsdiq edən məlumatların düzgün yazılması da vacibdir. Qarşı tərəfin kimliyi səhv yazıldıqda, tələb göndərmək və ya sonradan sübut toplamaq çətinləşə bilər.
2. Predmet “nə ediləcək” sualına cavab verirmi?
“Xidmət göstəriləcək” və ya “mallar təhvil veriləcək” kimi ümumi cümlələr kifayət etmir. İşin həcmi, keyfiyyət meyarı, say, texniki tapşırıq, təhvil forması və qəbul aktı əvvəlcədən yazılmalıdır. Xidmət müqaviləsində nəticə, aralıq mərhələlər və sifarişçinin məlumat vermək borcu da aydın olmalıdır. Əlavələr, smeta və texniki tapşırıq varsa, müqavilədə onların ayrılmaz hissə olduğu göstərilməlidir.
3. Qiymət və ödəniş mexanizmi ölçülə biləndirmi?
Məbləğdən başqa, valyuta, ƏDV məsələsi, avans, qalıq ödəniş, hesab-faktura, ödəniş tarixi və bank rekvizitləri nəzərdən keçirilməlidir. “İş bitdikdən sonra ödəniləcək” əvəzinə hansı sənədin imzalanmasından sonra və neçə iş günü ərzində ödəniş ediləcəyi yazılmalıdır. Qismən ödəniş varsa, hər mərhələnin qəbul qaydası ayrıca göstərilsin.
4. Müddət və gecikmə necə hesablanır?
Başlama və bitmə tarixi, təhvil tarixi, cavab vermə müddəti, gecikmənin kimdən qaynaqlandığı və uzatma proseduru yazılmalıdır. Müddəti “ən qısa zamanda” kimi ifadə etmək mübahisəyə açıq yer yaradır. Qarşı tərəfin məlumatı gec təqdim etməsi, dövlət orqanının cavabı və ya fors-major kimi halların prosesə təsiri də mətnlə uyğunlaşdırıla bilər.
5. Qəbul və irad proseduru varmı?
Mallar və ya xidmət qəbul ediləndə hansı akt imzalanacaq? Qüsur aşkar edilərsə, nə qədər müddətdə və hansı formada irad bildiriləcək? İradın e-poçtla, elektron imza ilə və ya kağız sənədlə verilməsi sonradan sübut baxımından fərq yarada bilər. Müqavilə bu sualları cavablandırdıqda “iş görülüb-görülməyib” mübahisəsi daha idarəolunan olur.
6. Pozuntu olarsa, yol xəritəsi aydındırmı?
Dəbbə pulu, zərərin əvəzi, müqaviləyə xitam, xəbərdarlıq müddəti və mübahisənin həlli qaydası nəzərdən keçirilməlidir. Məbləği yazmaqla yanaşı, hansı pozuntuya görə və hansı tarixdən hesablandığını da müəyyən etmək lazımdır. Müqaviləni birtərəfli bitirmək hüququ varsa, bildirişin ünvanı və çatdırılma üsulu qeyd edilməlidir.
7. Sübut izini qurun
Müqavilə tək sənəd deyil. Yazışmalar, sifarişlər, hesab-fakturalar, ödəniş tapşırıqları, təhvil-təslim aktları və düzəliş protokolları onun tətbiq tarixçəsidir. Faylları müqavilə nömrəsi və tarixlə saxlayın, şifahi razılaşmanı qısa yazılı təsdiqlə möhkəmləndirin. İmzadan əvvəl bu yeddi bənd üzrə iki tərəfin eyni nəticəni gözlədiyinə əmin olun.
Bu məqalə ümumi maarifləndirmə xarakterlidir. Konkret müqavilə üzrə rəy üçün mətn və əlavələr ayrıca qiymətləndirilməlidir.
Şərti nümunə: 4 000 AZN-lik dizayn işi
Tutaq ki, şirkət brend dizaynı üçün 4 000 AZN məbləğində sifariş verir. Yalnız “dizayn xidməti” yazılıbsa, tərəflər nəticəni fərqli başa düşə bilər: biri loqo və sosial media şablonlarını, digəri tam brend kitabçasını gözləyir. Bu, real müştəri işi deyil; qeyri-müəyyənliyin harada yarandığını göstərən nümunədir.
Nəticəni konkret sadalayın: iki loqo variantı, seçilmiş variant üzrə rəng palitrası, üç sosial media şablonu və təhvil veriləcək fayl formatları. Ödənişi, məsələn, üç mərhələyə bölmək olar: 1 200 AZN başlanğıcda, 1 600 AZN konsept təsdiqlənəndə, 1 200 AZN yekun fayllar təhvil veriləndə. Yazılı təsdiq kanalı, düzəlişlərin həcmi və iradların bildirilməsi qaydası da aydın olmalıdır. Bu bölgü qanuni tələb deyil, tərəflərin razılaşa biləcəyi iş modeli nümunəsidir.
İmzadan əvvəl son yoxlama
Son versiyada bu yeddi suala cavab tapın: tərəflərin məlumatları düzgündürmü; nəticə və əlavələr görünürmü; qiymətə hansı xərclər daxildir; ödəniş hansı sənəddən sonra edilir; son tarix nədir; dəyişiklik necə təsdiqlənir; qəbul və irad hansı kanalla bildirilir? Hər cavab müqavilənin konkret bəndində göstərilməlidir.
Texniki tapşırıq, smeta və əsas yazışmaları müqavilə ilə eyni qovluqda saxlayın. Göndərilən son mətnlə imzalanan nüsxənin eyni olduğunu yoxlayın.
Konsultasiyaya hazırlıq
Müqavilə layihəsini və bütün əlavələri toplayın, aydın olmayan bəndləri işarələyin və gözlədiyiniz nəticəni qısa yazın. Bu hazırlıq ilkin hüquqi baxışın konkret suallara yönəlməsinə kömək edir.
Rəsmi mənbələr
Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi: Rəsmi mətn (e-qanun.az)